Onverdroten zet De Bucheliuspers haar veldtocht ter verspreiding van het Hongaarse cultureel erfgoed voort. Ditmaal viel de keuze van vertalers Arjaan van Nimwegen en Orsolya Réthelyi op Ágnes Nemes Nagy (1922-1991), grande dame van wat wel ‘de objectieve dichtkunst’ is genoemd. Ze was gefascineerd door voorwerpen, ‘de dingen’ in de materiële wereld, en de natuur is voor haar niet zozeer een bron van schoonheid en poëzie, maar een wijsgerig kader.

Ze nam al vroeg afstand van haar streng calvinistische achtergrond al bleef ze haar leven lang zoeken naar de zin en vooral de structuur van het bestaan. Dat klinkt heel serieus, en dat was ze ook. Geen relativering, laat staan ironie. Ágnes spotte niet.

In 1967 verscheen haar bundel Napforduló (Zonnewende) met daarin een kleine maar opmerkelijk cyclus die wij hier presenteren. Het lijkt of ze in deze gedichten over de beroemde Egyptische farao Echnaton het licht heeft gezien. Zijn revolutionaire omvorming van het oude godensysteem tot een monotheïstische godsdienst inspireerde haar tot ideeën waarin de mens centraal staat. Haar Echnaton is niet Aton, de zonnegod, maar de farao zelf, die dwaalt door het heden, door de nacht van de mensen en door een lege hemel. Ágnes’ oude, strenge god werd mens en deelt zijn lot – verlicht maar onherroepelijk eenzaam.

Er is veel geschreven over deze niet eenvoudige gedichten en de verhouding van de dichter tot die half-mythische figuur en zijn moderne denken. Zelf heeft ze het over ‘metafysica zonder metafysica’ en ze geeft geen theologische verhandelingen, maar laat woorden en beelden het werk doen, zoals een groot dichter dat doet.

Nemes Nagy was net zo verzot op beelden als op dingen. Haar beelden zijn ook hier dwingend en actueel, en er klinkt een lichtere toon dan in veel van haar vroegere werk.

De Bucheliuspers heeft de cyclus in beide talen uitgegeven, in een beperkte oplage, en om wat voor reden dan ook leek de combinatie goud-zwart passend voor dit kleine boekje – het heeft dan ook gouden schutbladen. Het omslag vertoont het symbool van Echnatons denkwereld: de gouden zon van Aton die zijn stralen uitzendt naar de wereld, stralen die eindigen in kleine handjes om de mensen te strelen.

Ágnes Nemes Nagy: Ekhnáton / Echnaton / vertaald door Arjaan van Nimwegen en Orsolya Réthelyi.