Techniek


7 februari 2017

Herkomst letters van Lettergieterij Amsterdam

In het Tetterode-archief bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam bevindt zich een fotokopie van een document uit september 1968 met als titel Alfabetische lijst van L.A.-letters, bevattende de soorten opgenomen in de proeven van 1932 en later, benevens de voonaamste soorten uit de oudere proeven tot 1898.

In deze opsomming van letters wordt aangegeven wanneer ze aan het Tetterode-assortiment zijn toegevoegd, en wat de herkomst is. Interessante informatie voor margedrukkers, aangezien veel van onze kasten met Tetterode-materiaal gevuld zijn. Hieronder de complete lijst, met de bijbehorende toelichting.

 


 

Toelichting op de kolom ‘Herkomst’

De letters kunnen zijn verkregen:

1. door licentie-overeenkomst met een andere gieterij, van wie gietsel ter galvanisering met gietrecht werd betrokken;

2. dito met een stempelsnijdersfirma als Riegerl Weissenborn of Wagner & Schmidt of Arthur Schulze te Leipzig, van wie stempels en matrijzen werden betrokken;

3. (in de periode waarin zulks algemeen gebruikelijk was) door nagalvaniseren van achterom gekocht gietsel;

– In al deze gevallen zijn wij geen exclusieve bezitters en hebben wij ook niet het recht zelf aan anderen licenties op deze letter te verlenen, tenzij zulks uitdrukkelijk werd overeengekomen;

4. door eigen creatie, om het even of het ontwerp in eigen graveerderij of voor onze rekening elders werd uitgevoerd: deze gevallen zijn met ‘LA’ in de kolom aangeduid;

– Hier kunnen wij dus eigendomsrechten doen gelden en licenties verlenen, voorzover de ontwerpen al dan niet in het vrije domein (door verjaring van rechten) terechtgekomen zijn, of wij door overeenkomsten onze rechten al geheel of gedeeltelijk afgestaan hebben.

Van de ‘leveranciers’ na 1900 zijn de volgende verdwenen zonder opvolgers: ­Benjamin Krebs, Frankfurt/M; Wilh. Gronau, Berlin; H.C. Hansen, Boston; Riegerl Weissenborn, Wagner & Schmidt, Ludwig Wagner, Leipzig; Karl Brendler, Wien.

In de ATF zijn opgenomen: Inland, St. Louis; Barnhart Bros. and Spindler, Chicago; Keystone, Philadelphia. Berthold nam Gutenberg, Riga en C.F. Rühl, Berlin in zich op; Deberny & Peignot dito Ch. Beaudoire. Schelter & Giesecke ging op in het genationaliseerde veb Typoart, samen het Schriftguß KB voorm. Brüder Butter.

De gegevens zijn ten dele ontleend aan de twee ‘matrijzenboeken’ van het Bedrijfskantoor, die echter zeer onvolledig en vaak onjuist zijn.

naamjaarherkomst/ontwerper
Aigrette1939‘Bernhard Tango’, ATF
Amazone1958LA – Leonard H.D. Smit
Amstel (vet ’11, curs. ’12)1910Wagner & Schmidt
Annonce Antieke1913Wagner & Schmidt
Antieke Annonce, zie Annonce Ant.
Antieke, Brede Magere en Halfvette1908Schelter & Giesecke
Antieke, Brede Vette1908‘Gothic No. 8’, Inland
Antieke, Compresse1916‘Gothic Extra Condensed’, ATF
Antieke, Das, zie Das Antieke
Antieke, Halfv. Curs. nr. 1066-1071voor 1898?
Antieke Kap., Kaart, zie Kaart Antieke Kap.
Antieke Lux, zie Lux Antieke
Antieke, Nobel, zie Nobel
Antieke, Omlijnde1912‘Comstock’, Inland
Antieke, Royal, zie Royal Antieke
Antieke, Smalle Halfvette1900Schelter & Giesecke
Antieke, Smalle Magerevoor 1898?
Antieke, Smalle Vette1909‘Halbf. Bücher Grotesk’, Berthold (met wijzigingen)
Antieke, Verlengde Vette1914Schelter & Giesecke
Antieke, Vette nr. 1867-1876voor 1898Gottlob Franke, Danzig
Antieke, Vette Cursief1893/
94
or. 1892, J. John, Hamburg?
Ariadne1927‘Invitation Shaded’, ATF
Arsis1939‘Onyx’, ATF
Atlas1932‘Welt Antiqua’, Ludwig & Mayer
Bilderdijk Initialen1907LA – SHdR
Biljetletter, Rom. en Curs.voor 1898?
Bodoni (tot 1940 geen eigen matrijzen)1931/
32
Haas en Berthold
Brede Magere en Halfv. Antieke, zie Antieke, Brede Magere en Halfv.
Brede Vette Antieke, zie Antieke, Brede Vette
Brede Vette Egyptienne, zie Egyptienne, Brede Vette
Bristol (uit Broadway, ATF)1929LA – SHdR
Carlton (uit Broadway, ATF)1929LA – SHdR
Cheltenham div. soorten, compl. ‘161906‘Cheltenham’, ATF
Choc1963Olive
Circulaire Initialen1926LA – SHdR
Clioca. 1904?
Columbia I (oud), Sm. C. 19071905‘Buffalo’, H.C. Hansen
Columbia II (nieuw), smalvet 19591956LA – Walter H. McKay
Compresse Antieke, zie Antieke Compresse
Compresse Etienne, zie Etienne Compresse
Contura1965LA – D. Dooijes
Das Antieke1920Pieter Das, Wagner & Schmidt
Diana1925‘Typo Roman Shaded’, ATF
Duplex (geen matrijzen; doorverkoop)1936‘Plastica’, Berthold
Effect (met enkele wijzigingen van SHdR)1935‘Bronze Versalien’, Gutenberg G., Riga
Egmont (curs., vet en open kap. 1934)1933LA – SHdR
Egyptienne, Brede Vette1955LA – Walter H. McKay
Egyptienne, Mediaeval, zie Med. Egyptienne
Egyptienne, Vette Verlengde (nu Sm. V.E.)1898Schelter & Giesecke
Electa1911‘Avil’, Inland
Elegantvoor 1898? Amerikaans
Ella Cursief1915LA – SHdR (vrije verkoop door Wagner & Schmidt)
Erasmus Mediaeval1923LA – SHdR
Etienne, Compresse1905Wagner & Schmidt
Etienne, Verlengde1894/
95
?
Etienne, Vette Verlengde1895?
Eureka1907‘Studley’, Inland
Excelsior Schrijfletter1906‘Kunstlerschreibschrift’, Stempel; Frans orig.?
Figaro, zie Hidalgo
Firenze1910‘Della Robbia’, ATF
Flambard1953LA – A. Overbeek
Flex1937LA – Georg Salter
Florentijnse Initialen1904?
Fortuna1925‘Announcement Roman + Italic’ ATF
Garamont1927ATF
Globe (uit Eureka)1939LA – SHdR
Gothiek Kaart, zie Kaart Gothiek
Gotische lnitialenvoor 1898?
Gracia1926/
27
Wagner & Schmidt
Gracieus1904Stempel
Gravure, div. series, compl. ‘251919‘Les Cochin’, (Deberny &) Peignot
Grotius1925LA. – SHdR
Halfvette Antieke, Brede, zie Antieke, Brede Halfv.
Halfvette Antieke cursief, zie Antieke, Halfv. curs.
Halfvette Mediaeval1909Wagner & Schmidt (orig. Am.)
Handelscursief (vette bij Ella)1925Wagner & Schmidt zelf gemaakt, niet SHdR
Hansaca. 1902Berthold
Hermes (uit vette Plantijn)1924LA – SHdR
Hercules1927‘Titanic’, Ludw. Wagner
Hidalgo (eerst geheten ‘Figaro’)1940LA – Stefan Schlesinger
Hilda1907? Duits
Hollandse Mediaeval; curs. + halfv. ’13;

sm.v. ’14

1912LA – SHdR
Ideaal1931‘Ideal News’, Intertype
Impact1966Stephenson Blake
Indépendant1931LA. – G. Collette en J. Dufour
Initialen, Bilderdijk, zie Bilderdijk Initialen
Initialen, Circulaire, zie Circulaire Initialen
Initialen, Florentijnse, zie Florentijnse Initialen
Initialen, Gotische, zie Gotische Initialen
Initialen, Mediaeval, zie Mediaeval Initialen
Initialen, Morris, zie Morris Initialen
Initialen, Oudduitse, zie Oudduitse Initialen
Initialen, Raffia, zie Raffia Initialen
Iris1939‘Empire’, ATF
Juno uit Titelkapitalen1926LA – SHdR
Kaart Antieke Kap. (o.k. ’13)1909‘Blair’, Inland
Kaart Gothiek1913‘Wedding Text’, ATF
Kerkgothiekca. 1900ATF
Kloosterschriftca. 1900‘Jenson’, ATF
Lasso1952‘Balloon’, ATF
Lectura1969LA – D. Dooijes
Libra1938LA – SHdR
Luna1928Tango, Berthold
Lux Antieke (uit Reclame Kapitalen)1924LA – SHdR
Mediaeval 1013-1023; c.6-10: ’95; Sm. M. ’961891/
92
?
Mediaeval Egyptiennevoor 1898? Amerikaans
Mediaeval, Halfvette1909Wagner & Schmidt (orig. Am.)
Mediaeval, Hollandse, zie Hollandse Mediaeval
Mediaeval lnitialen1907‘Della Robbia Initials’, ‘ATF
Mediaevalkapitalen nr. 1287-891900/
01
?
Mediaeval, Smalle Halfvette, zie Smalle Halfv. Mediaeval
Mercado1910‘John Hancock’, Keystone
Mercator div. soorten; sm. m. ’621958LA – D. Dooijes
Métro (geen matrijzen; doorverkoop)1931‘City’, Berthold
(Missaal, voor Gooi en Sticht)1947LA – D. Dooijes
Mistral1955Olive
Morris lnitialenca. 1903Wilh. Gronau
Nero (geen matrijzen; doorverkoop)1928‘Lo’, Berthold
Nobel, div. soorten; compl. 19351929LA – SHdR, uit en gelijktijdig met ‘Berthold Grotesk
Omlijnde Antieke, zie Antieke, Omlijnde
Open Cursief1925‘Goudy Handtooled Italic’, ATF
Orator1922LA – L.H.D. Smit
Oudduitse Initialenca. 1904?
Oud-Hollands1910‘Cloister Black’, ATF
Pascal1961LA – José Mendoza y Almeida
Plantijn, P. Med. ’10, P. Vet ’091908resp. ‘New, Recut, Heavy Caslon’, Inland
Plantijn Curs. 2e Serie (nwe. o.k., cijf.)1928LA – SHdR
Polka1954‘Dom Casual’, ATF
Preciosavoor 1898? Duits
Promotor1960LA – L.H.D. Smit
Raffia Initialen1952LA – Henk Krijger
Reclame Kapitalen1922Wagner & Schmidt
Reclame, Smalle, zie Smalle Reclame
Reginaca. 1902Berthold?
Reiner Script1951LA. – Imre Reiner
Romaans, div. soorten, compl. ’091903Riegerl Weissenborn, Barnhart + Sp. e.a.
Romein, Vette, zie Vette Romein
Rondo1947LA – S. Schlesinger en D. Dooijes
Roos, De, Romein + Curs. (halfv. + open ’53)1947/
51
LA – SHdR
Royal Antieke1909Berthold
Savoy (als nu Bristol + Carlton)1936LA – SHdR
Schaduw Kapitalen1919LA – Arthur Schulze
Schoolmediaeval1903Naar gewijzigde copie van Cushing Monotone, ATF
Schrijfletter, Smalle Vette, zie Smalle Vette Schrijfl.
Schrijfmachineletter 1324 en 1324a1901Benj. Krebs
Schrijfmachineletter nr 16961909‘American Typewriter’, ATF
Select (matrijzen 1929 gereed)1930?‘Albert Antikva’, Berling
Simplex1940LA – SHdR
Sirene (geen matrijzen; doorverkoop)1932‘Signal’, Berthold
Smalle Halfv. Antieke, zie Antieke, S.hv.
Smalle Halfvette Mediaeval1911‘Monitor no. 5’, Barnhart Bros. + Spindler
Smalle Magere Antieke, zie Ant. Sm. Magere
Smalle Mediaeval, zie Mediaeval
Smalle Reclame1912Wagner & Schmidt
Smalle Vette Antieke, zie Antieke, Sm. Vette
Smalle Vette Egyptienne, zie Egyptienne, Vette Verlengde
Smalle Vette Schrijfletter (geen matrijzen, doorverkoop)1928‘Schmale Fette Schreibschr.’, Berthold
Spartaca. 1903?
Stilo1920‘Die Mode’, Ludwig & Mayer
Studio1946LA – A. Overbeek
Succes (uit Das Ant., Lux, Recl.Kap.)1928LA – SHdR
Tiffany1908dito, nu genaamd ‘Typo Shaded’ enz. ATF
Titelkapitaaltjes1907‘Engraved Title’, Barnhart Bros. + Spindler
Transito1930LA – Jan Tschichold
Verlengde Etienne, zie Etienne, Verlengde
Verlengde Vette Antieke, zie Ant. Verl. Vette
Vette Antieke, zie Antieke Vette
Vette Romein (geen matrijzen; doorverkoop)1932‘Fette Antiqua’, Berthold
Vette Verlengde Egyptienne, zie Egyptienne, Vette Verlengde
Vette Verlengde Etienne, zie Etienne, Vette Verlengde
Visite1911‘Title Shaded Litho’, ATF (deels via Turlot, nu FTF)

Plaats een reactie